Karta Praw Pacjenta

Niewielu z nas wie, że nasze prawa w zakresie ochrony zdrowia zostały wpisane w Kartę Praw Pacjenta, stworzoną na podstawie zapisów w Konstytucji i w poszczególnych ustawach obowiązujących w naszym kraju. Ten dokument gwarantuje nam jako pacjentom liczne przywileje, a tym samym nakłada na publiczną i prywatną służbę zdrowia wiele istotnych obowiązków. Prosimy zatem o zapoznanie się z jego treścią, bo wiedza na temat naszych uprawnień w kontaktach z pracownikami opieki zdrowotnej zapewni nam skuteczne i profesjonalne uzyskanie pomocy medycznej.

1. Prawa pacjenta wynikające z bezpośredniego stosowania przepisów Konstytucji

2. Prawa pacjenta w zakładzie opieki zdrowotnej na podstawie ustawy o zakładach opieki zdrowotnej z 1991 r.

3. Prawa pacjenta określone w ustawie o zawodzie lekarza z 1996 roku

4. Prawa pacjenta określone w ustawie o zawodzie pielęgniarki i położnej z 1996 r.

5. Prawa pacjenta określone w ustawie o ochronie zdrowia psychicznego z 1994 r.

6. Prawa pacjenta określone w ustawie o pobieraniu i przeszczepianiu komórek, tkanek i narządów z 1995 r.
   

   ---

    

1. Prawa pacjenta wynikające z bezpośredniego stosowania przepisów Konstytucji:

• Każdy ma prawo do ochrony zdrowia (art. 68 ust. 1);

• Każdy obywatel ma prawo do równego dostępu do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, na warunkach i w zakresie określonych w ustawie (art. 68 ust. 2).

(powrót)

2. Prawa pacjenta w zakładzie opieki zdrowotnej na podstawie ustawy o zakładach opieki zdrowotnej z 1991 r.

• Pacjent zgłaszający się do zakładu opieki zdrowotnej ma prawo do natychmiastowego udzielenia mu świadczeń zdrowotnych ze względu na zagrożenie życia lub zdrowia, niezależnie od okoliczności (art. 7);

• Pacjent w zakładzie opieki zdrowotnej ma prawo do: 
  - świadczeń zdrowotnych odpowiadających wymaganiom wiedzy medycznej, a w sytuacji ograniczonych możliwości udzielenia odpowiednich świadczeń - do korzystania z rzetelnej, opartej na kryteriach medycznych procedury ustalającej kolejność dostępu do świadczeń (art. 19 ust. 1 pkt 1, art. 20 ust. 1, pkt 1 i art. 26),
  - udzielania mu świadczeń zdrowotnych przez osoby uprawnione do ich udzielania, w pomieszczeniach i przy zastosowaniu urządzeń odpowiadających określonym wymaganiom fachowym i sanitarnym (art. 9 ust. 1 i art. 10), 
  - informacji o swoim stanie zdrowia (art. 19 ust. 1 pkt 2), 
  - wyrażenia zgody albo odmowy na udzielenie mu określonych świadczeń zdrowotnych, po uzyskaniu odpowiedniej informacji (art. 19 ust. 1 pkt 3), 
  - intymności i poszanowania godności w czasie udzielania świadczeń zdrowotnych (art. 19 ust. 1 pkt 4), 
  - udostępniania mu dokumentacji medycznej lub wskazania innej osoby, której dokumentacja ta może być udostępniana (art. 18 ust. 3 pkt 1), 
  - zapewnienia ochrony danych zawartych w dokumentacji medycznej dotyczącej jego osoby (art. 18 ust. 2), 
  - dostępu do informacji o prawach pacjenta (art. 19 ust. 6).

Dodatkowo w zakładzie opieki zdrowotnej przeznaczonym dla osób wymagających całodobowych lub całodziennych świadczeń zdrowotnych np. w szpitalu, sanatorium, zakładzie leczniczo-opiekuńczym, pacjent przyjęty do tego zakładu ma prawo do:

• zapewnienia mu:
  - środków farmaceutycznych i materiałów medycznych (art. 20 ust. 1 pkt 2 i art. 26);
  - pomieszczenia i wyżywienia odpowiedniego do stanu zdrowia (art. 20 ust. 1 pkt 3 i art. 26);
  - opieki duszpasterskiej (art. 19 ust. 3 pkt 3);
  - dodatkowej opieki pielęgnacyjnej sprawowanej przez osobę bliską lub inną osobę wskazaną przez siebie - art. 19 ust. 3 pkt 1,;
  - kontaktu osobistego, telefonicznego lub korespondencyjnego z osobami z zewnątrz (art. 19 ust. 3 pkt 2);

• wskazania osoby lub instytucji, którą zakład opieki zdrowotnej obowiązany jest powiadomić o pogorszeniu się stanu zdrowia pacjenta, powodującego zagrożenie życia albo w razie jego śmierci (art. 20 ust. 2 i art. 26);

• wyrażenia zgody albo odmowę na umieszczenie go w tym zakładzie opieki zdrowotnej (art. 21 ust. 1 i art. 26);

• wypisania z zakładu opieki zdrowotnej na własne żądanie i uzyskania od lekarza informacji o możliwych następstwach zaprzestania leczenia w tym zakładzie (art. 22 ust. 1 i 3 oraz art. 26);

• udzielenia mu niezbędnej pomocy i przewiezienia go do innego szpitala, w sytuacji gdy pomimo decyzji uprawnionego lekarza o potrzebie niezwłocznego przyjęcia do szpitala, nie może być do tego szpitala przyjęty (art. 21);

• zapewnienia świadczeń zdrowotnych pogotowia ratunkowego w razie wypadku, urazu, porodu, nagłego zachorowania lub nagłego pogorszenia stanu zdrowia, powodującego zagrożenie życia (art. 28).

(powrót)

3. Prawa pacjenta określone w ustawie o zawodzie lekarza z 1996 roku.

Pacjent ma prawo do:

• udzielania mu świadczeń zdrowotnych przez lekarza, zgodnie ze wskazaniami aktualnej wiedzy medycznej, dostępnymi lekarzowi metodami i środkami zapobiegania, rozpoznawania leczenia chorób, zgodnie z zasadami etyki zawodowej oraz z należytą starannością (art. 4);

• uzyskania od lekarza pomocy lekarskiej w każdym przypadku, gdy zwłoka w jej udzieleniu mogłaby spowodować niebezpieczeństwo utraty życia, ciężkiego uszkodzenia ciała lub ciężkiego rozstroju zdrowia, oraz w innych przypadkach nie cierpiących zwłoki (art. 30);

• uzyskania od lekarza przystępnej informacji o swoim stanie zdrowia, rozpoznaniu, proponowanych oraz możliwych metodach diagnostycznych, leczniczych, dających się przewidzieć następstwach ich zastosowania albo zaniechania, wynikach leczenia oraz rokowaniu (art. 31 ust. 1);

• zażądania od lekarza informacji o swoim stanie zdrowia i o rokowaniu wówczas, gdy sądzi, że lekarz ogranicza mu informację z uwagi na jego dobro (art. 31 ust. 4);

• decydowania o osobach, którym lekarz może udzielać informacji, o których mowa w pkt 3 (art. 31 ust. 2);

• wyrażenia żądania aby lekarz nie udzielał mu informacji, o których mowa w pkt 3 (art. 31 ust. 3);

• nie wyrażenia zgody na przeprowadzenie przez lekarza badania lub udzielenia mu innego świadczenia zdrowotnego (art. 32 ust. 1);

• wyrażenia zgody albo odmowy na wykonanie mu zabiegu operacyjnego albo zastosowania wobec niego metody leczenia lub diagnostyki stwarzającej podwyższone ryzyko; w celu podjęcia przez pacjenta decyzji lekarz musi udzielić mu informacji, o której mowa w pkt 3 (art. 34 ust. 1 i 2);

• uzyskania od lekarza informacji jeżeli w trakcie wykonywania zabiegu, bądź stosowania określonej metody leczenia lub diagnostyki, w związku z wystąpieniem okoliczności stanowiących zagrożenie dla życia lub zdrowia pacjenta, lekarz dokonał zmian w ich zakresie (art. 35 ust. 2);

• poszanowania przez lekarza jego intymności i godności osobistej (art. 36 ust. 1);

• wyrażania zgody albo odmowy na uczestniczenie przy udzielaniu mu świadczeń zdrowotnych osób innych niż personel medyczny niezbędny ze względu na rodzaj świadczeń (art. 36 ust. 1 i 2);

• wnioskowania do lekarza o zasięgnięcie przez niego opinii właściwego lekarza specjalisty lub zorganizowania konsylium lekarskiego (art. 37);

• dostatecznie wcześniejszego uprzedzenia go przez lekarza o zamiarze odstąpienia od jego leczenia i wskazania mu realnych możliwości uzyskania określonego świadczenia zdrowotnego u innego lekarza lub w zakładzie opieki zdrowotnej (art. 38 ust, 2);

• zachowania w tajemnicy informacji związanych z nim a uzyskanych przez lekarza w związku z wykonywaniem zawodu (art. 40 ust, 1);

• uzyskania od lekarza informacji o niekorzystnych dla niego skutkach, w przypadku wyrażenia zgody na ujawnienie dotyczących go informacji, będących w posiadaniu lekarza (art. 40 ust. 2 pkt 4);

• wyrażania zgody lub odmowy na podawanie przez lekarza do publicznej wiadomości danych umożliwiających identyfikację pacjenta (art. 40 ust. 4).

Ponadto pacjent, który ma być poddany eksperymentowi medycznemu ma prawo do:

• wyrażenia zgody lub odmowy na udział w eksperymencie medycznym po uprzednim poinformowaniu go przez lekarza o celach, sposobach i warunkach przeprowadzenia eksperymentu, spodziewanych korzyściach leczniczych lub poznawczych, ryzyku oraz o możliwościach cofnięcia zgody i odstąpienia od udziału w eksperymencie w każdym jego stadium (art. 24 ust. 1, art. 25 ust. 1 i art. 27 ust. 1);

• poinformowania go przez lekarza o niebezpieczeństwie dla zdrowia i życia jakie może spowodować natychmiastowe przerwanie eksperymentu (art. 24 ust. 2);

• cofnięcia zgody na eksperyment medyczny w każdym stadium eksperymentu (art. 27 ust. 1).

(powrót)

4. Prawa pacjenta określone w ustawie o zawodzie pielęgniarki i położnej z 1996 r.

Pacjent ma prawo do:

• udzielania mu świadczeń zdrowotnych przez pielęgniarkę, położną, posiadającą prawo wykonywania zawodu, zgodnie z aktualną wiedzą medyczną, dostępnymi jej metodami i środkami, zgodnie z zasadami etyki zawodowej oraz ze szczególną starannością (art. 18);

• udzielenia mu pomocy przez pielęgniarkę, położną, zgodnie z posiadanymi przez nią kwalifikacjami, w każdym przypadku niebezpieczeństwa utraty przez niego życia lub poważnego uszczerbku na jego zdrowiu (art. 19);

• uzyskania od pielęgniarki, położnej informacji o jego prawach (art. 20 ust. 1);

• uzyskania od pielęgniarki, położnej informacji o swoim stanie zdrowia, w zakresie związanym ze sprawowaną przez pielęgniarkę, położną, opieką pielęgnacyjną (art. 20 ust. 2);

• zachowania w tajemnicy informacji związanych z nim, a uzyskanych przez pielęgniarkę, położną w związku z wykonywaniem zawodu (art. 21 ust. 1);

• wyrażania zgody lub odmowy na podawanie przez pielęgniarkę, położną do publicznej wiadomości danych umożliwiających identyfikację pacjenta (art. 21 ust. 4);

(powrót)

5. Prawa pacjenta określone w ustawie o ochronie zdrowia psychicznego z 1994 r.

Pacjent z zaburzeniami psychicznymi, chory psychicznie lub upośledzony umysłowo ma prawo do:

• bezpłatnych świadczeń zdrowotnych udzielanych mu przez publiczne zakłady psychiatrycznej opieki zdrowotnej (art. 10 ust. 1);

• bezpłatnych leków i artykułów sanitarnych oraz pomieszczenia i wyżywienia, jeżeli przebywa w szpitalu psychiatrycznym będącym publicznym zakładem opieki zdrowotnej (art. 10 ust. 2);

• zapewnienia mu rodzaju metod postępowania leczniczego właściwych nie tylko z uwagi na cele zdrowotne, ale także ze względu na interesy oraz inne jego dobro osobiste i dążenie do jego poprawy zdrowia w sposób najmniej dla pacjenta uciążliwy (art. 12);

• porozumiewania się bez ograniczeń z rodziną i innymi osobami, w przypadku gdy przebywa w szpitalu psychiatrycznym albo w domu pomocy społecznej (art. 13);

• wystąpienia o okresowe przebywanie poza szpitalem bez wypisywania go z zakładu (art. 14);

• uprzedzenia go o zamiarze zastosowania wobec niego przymusu bezpośredniego, dopuszczenie zastosowania tego środka wobec pacjenta musi wynikać z ustawy (art. 18);

• uprzedzenia o zamiarze przeprowadzenia badania psychiatrycznego bez jego zgody oraz podania przyczyn takiej decyzji; badanie takie może być przeprowadzone, jeżeli zachowanie pacjenta wskazuje na to, że z powodu zaburzeń psychicznych może zagrażać bezpośrednio własnemu życiu albo życiu lub zdrowiu innych osób, bądź nie jest zdolny do zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych (art. 21 ust. 1 i 2);

• wyrażenia zgody lub odmowy na przyjęcie do szpitala psychiatrycznego, z wyłączeniem sytuacji, gdy przepisy ustawy dopuszczają przyjęcie do szpitala psychiatrycznego bez zgody pacjenta (art. 22 ust. 1, art. 23, art. 24, art. 29);

• poinformowania i wyjaśnienia mu przez lekarza przyczyny przyjęcia do szpitala psychiatrycznego w sytuacji, gdy nie wyraził na to zgody oraz uzyskania informacji o przysługujących mu w tej sytuacji prawach (art. 23 ust. 3);

• cofnięcia uprzednio wyrażonej zgody na przyjęcie do szpitala psychiatrycznego (art. 28);

• niezbędnych czynności leczniczych mających na celu usunięcie przyczyny przyjęcia go do szpitala bez jego zgody i zapoznania go z planowanym postępowaniem leczniczym (art. 33 ust. 1 i 2);

• wypisania ze szpitala psychiatrycznego, jeżeli przebywa w nim bez wyrażenia przez siebie zgody, jeżeli ustały przyczyny jego przyjęcia i pobytu w szpitalu psychiatrycznym bez takiej zgody (art. 35 ust. 1);

• pozostania w szpitalu w sytuacji, o której mowa w pkt 17, za swoją później wyrażoną zgodą, jeżeli w ocenie lekarza, jego dalszy pobyt w tym szpitalu jest celowy (art. 35 ust. 2);

• złożenia, w dowolnej formie, wniosku o nakazania wypisania go ze szpitala psychiatrycznego (art. 36 ust. 1);

• wystąpienia do sądu opiekuńczego o nakazanie wypisania ze szpitala psychiatrycznego, po uzyskania odmowy wypisania ze szpitala na wniosek, o którym mowa w pkt 19 (art. 36 ust. 3);

• informacji o terminie i sposobie złożenia wniosku do sądu opiekuńczego, o którym mowa w pkt 20 (art. 36 ust. 3);

• złożenia wniosku o ustanowienie kuratora, jeżeli przebywając w szpitalu psychiatrycznym potrzebuje pomocy do prowadzenia wszystkich swoich spraw, albo spraw określonego rodzaju (art. 44 ust. 1);

• Pacjent ma również prawo do tego, aby osoby wykonujące czynności wynikające z ustawy zachowały w tajemnicy wszystko, co jego dotyczy, a o czym powzięły wiadomość, wykonując czynności wynikające z ustawy (art. 50 ust. 1).

(powrót)

6. Prawa pacjenta określone w ustawie o pobieraniu i przeszczepianiu komórek, tkanek i narządów z 1995 r.:

Pacjent ma prawo do:

• wyrażenia i cofnięcia w każdym czasie sprzeciwu na pobranie po jego śmierci komórek, tkanek i narządów (art. 4, art. 5 ust. 1-4);

• dobrowolnego wyrażenia przed lekarzem zgody na pobranie od niego za życia komórek, tkanek lub narządów w celu ich przeszczepienia określonemu biorcy, jeżeli ma pełną zdolność do czynności prawnych (art. 9 ust. 1 pkt 7);

• ochrony danych osobowych dotyczących dawcy/biorcy przeszczepu i objęcia ich tajemnicą (art. 12 ust. 1);

• Pacjent mający być biorcą ma prawo do umieszczenia go na liście osób oczekujących na przeszczepienie komórek, tkanek i narządów i być wybrany jako biorca w oparciu o kryteria medyczne (art. 13).

(powrót)

określone w ustawach:

• z dnia 30 sierpnia 1991 r. o zakładach opieki zdrowotnej (Dz. U. z 2007 r. Nr 14 poz. 89 z późn. zm.);

• z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego (Dz. U. Nr 111, poz. 535, z 1997 r. Nr 88, poz. 554 i Nr 113, poz. 731);

• z dnia 26 października 1995 r. o pobieraniu i przeszczepianiu komórek, tkanek i narządów (Dz. U. Nr 138, poz. 682);

• z dnia 5 lipca 1996 r. o zawodach pielęgniarki i położnej (Dz. U. Nr 91, poz. 410 oraz z 1998 r. Nr 106, poz. 668);

• z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodzie lekarza (Dz. U. z 2008 r. Nr 136, poz. 857 z późn. zm.).