Grupy etniczne

Bojkowie
Grupa etniczna zamieszkująca wzdłuż północnego łuku Karpat pas o szerokości 40-70 km i długości ok. 140 km, począwszy od doliny górnej Solinki na zachodzie aż po dolinę Oporu na południowym wschodzie. Cisna, Liszna, Dołżyca i Sukowate były najdalej wysuniętymi tylko bojkowskim wsiami. Bojkowie jako rusińska grupa etniczna zaczęli kształtować się na skutek nakładania się osadnictwa wołoskiego na wcześniejsze osadnictwo ruskie. Jako konglomerat narodów bałkańskich i południowokarpackich przodkowie Bojków - Wołosi- przywędrowali tutaj ok. połowy XV w. Nazwa Bojko pojawiła się w klasyfikacjach etnograficznych w połowie XIX w., ale początkowo miała ona raczej charakter przezwiskowy, oznaczający bądź osobę powolną, zacofaną, bądź też hodowcę siwych wołów. Bojkowie sami siebie nazywali Werchowińcami lub Hyrniakami, czyli ludźmi gór. Odeszli z krajobrazu kulturowego Bieszczadów po II wojnie światowej, wysiedleni w znacznej części przed akcją „Wisła”. Przesiedlono ich na tereny Związku Radzieckiego oraz na tzw. ziemie odzyskane. Nigdy już nie powrócili w rodzinne strony, a tam gdzie zamieszkali, ulegli szybkiej asymilacji i utracili swoją odrębność kulturową. Wiele cennych pamiątek i obiektów kultury bojkowskiej znajduje się w Muzeum Budownictwa Ludowego-Skansen w Sanoku.  czytaj więcej...

 

Łemkowie
Grupa etniczna zamieszkująca niegdyś część Beskidu Sądeckiego, Beskid Niski i zachodni skrawek Bieszczadów po źródła Solinki. Najdalej na wschód wysuniętymi wsiami łemkowskimi były: Solinka, Żebracze, Mików, Duszatyn, Turzańsk, Rzepedź i Jawornik. Pojawienie się ich w Beskidzie Niskim przyniosło zmianę dotychczasowej formy osadnictwa. Nazwa Łemko pojawiła się w XIX w. i należy ją wywodzić od słowa łem, co w języku słowackim oznacza „tylko”, a którego to słowa Łemkowie znacznie naużywali. Ich sąsiedzi określili ich mianem Rusini, Rusnaki, Górniaki. W wyniku przesiedleń w latach 1946-47 znaczna część Łemków wyjechała na tereny obecnego województwa warmińsko-mazurskiego, lubuskiego, zachodniopomorskiego i dolnośląskiego. W Podkarpackim mieszka zgodnie ze spisem powszechnym 147 Łemków na ogólną liczbę 5 850 przedstawicieli tej grupy etnicznej w Polsce. Na terenie województwa podkarpackiego działa Towarzystwo na Rzecz Rozwoju Muzeum Kultury Łemkowskiej w Zyndranowej k. Dukli. Rokrocznie organizowane są dwie duże imprezy: Święto Łemkowskiej Tradycji „Od Rusal do Jana” w Zyndranowej i „Kermesz Łemkowski” w Olchowcu. Także w skansenie w Sanoku zgromadzono obiekty i przedmioty codziennego użytku Łemków. czytaj więcej...

Romowie 
Grupa etniczna wywodząca się z północno-środkowych Indii, która przybyła do Europy wskutek falowej migracji, spowodowanej prawdopodobnie turecką ekspansją. Pierwsza wzmianka w polskich dokumentach pochodzi z 1401 r. i dotyczy Michała Cigane, który płacił podatki za dzierżawę ziemi w Krakowie. Inne zapiski potwierdzają obecność Romów także we Lwowie, Sandomierzu czy Słupsku (1496 r.). W dokumentach brak jednak danych dotyczących koczowniczego trybu życia, nadto wpisy dotyczą Romów, którzy byli właścicielami kamienic w centrach miast, zasiadali w sądownictwie czy nawet sprawowali urzędy. Na terenie Polski mieszkały i nadal mieszkają 4 szczepy romskie: Bergitka Roma, Polska Roma, Kełderasze i Lowarzy.  Romowie Karpaccy – Bergitka Roma, czyli zamieszkujący obecnie m.in. teren województwa podkarpackiego, to potomkowie Romów wędrujących wzdłuż linii Karpat. Przybyli tutaj w kilku falach w XVI-XVII w. Wśród nich przeważali kowale i muzykanci. Z racji odejścia od tradycji są najmniej poważni wśród Romów. W spisie powszechnym z 2002 r. 712 osób w Podkarpackiem podało przynależność do grupy Romów na ogólną liczbę 12 731 mieszkających w Polsce. Obecnie najwięcej podkarpackich Romów żyje w Mielcu, Stalowej Woli, Dębicy, Jaśle, Chorkówce, Krośnie i Przemyślu. W 2004 r. rozpoczęto realizację ministerialnego programu na rzecz ochrony społeczności romskiej. Uczestniczy w nim 5 samorządów terytorialnych: Krosno, Mielec, Przemyśl, Stalowa Wola i Chorkówka. Z zebranych informacji o edukacji dzieci romskich wynika, że w 2004 r. w podkarpackich szkołach uczyło się 176 romskich dzieci, z czego 155 w szkołach podstawowych i 21 w gimnazjach. Uczęszczały one do 21 szkół podstawowych i 8 gimnazjów m.in. w Mielcu, Krośnie, Jaśle, Dębicy, Kopytowej, Przemyślu i Stalowej Woli. W tychże szkołach zatrudnieni zostali nauczyciele wspomagający oraz asystenci romscy.  czytaj więcej...

Zamieścił: Katarzyna Fornal